Header image  
      www.biologia.lo4.poznan.pl
 
line decor
  
line decor
 
 
 
 

 
 

Świat pod mikroskopem


Jeżeli miałeś cierpliwość i dotarłeś aż tu to wiedz, że możesz obejrzeć zdjęcia wykonane w czasie ćwiczeń z udziałem zainteresowanych uczniów IV LO w latach 1999/2000, 2000/20001.Ćwiczenia te mogły się odbyć dzięki pomocy i uprzejmości dr. Piotra Szkudlarza w Zakładzie Taksonomii Roślin UAM. Możesz obejrzeć tu wiele szczegółów budowy wybranych grup roślin niedostrzegalnych gołym okiem.

Glony

Glony są grupą pierwotnie wodnych organizmów obejmujących wiele odrębnych linii ewolucyjnych. Do glonów zaliczamy następujące gromady: glaukofity, tobołki , eugleniny, chryzofity, kryptofity, brunatnice, krasnorosty, zielenice. Cechami dzięki którym dokonano podziału na gromady są przede wszystkim: rodzaj barwnika asymilacyjnego, rodzaj substancji zapasowych, budowa ściany komórkowej. Glony wykazują znaczne zróżnicowanie morfologiczne. Można wśród nich zaobserwować formy jednokomórkowe (pełzaka, wiciowca), formę kokoidalną i komórczkową oraz formy wielokórkowe (kolonijne i plechowce). Na ćwiczeniach uczniowie oglądali przedstawicieli różnych gromad glonów.

Bruzdnice (Tobołki ) są łatwo rozpoznawalne wśród innych glonów. Mają one dwie bruzdy, które przebiegają pod kątem prostym względem siebie. W bruzdach znajdują się dwie wici. Mają one często pancerzyk składający się z wielu celulozowych płytek. Występują zarówno w wodach słonych jak i słodkich, W Polsce są bardzo powszechne . Na zdjęciu nr.1 widoczny jest przedstawiciel rodzaju Ceratium.
Zdjęcie nr.1 Ceratium sp.
Ciekawym obiektem obserwacji mikroskopowych są okrzemki zaliczane do gromady chryzofitów. Są to glony jednokomórkowe, rzadziej kolonijne. Występują w wodach słodkich i słonych. Ściana komórkowa (pancerzyk) tych glonów składa się z dwóch zachodzących na siebie części: denka i wieczka. Ponadto pancerzyk jest inkrustowany krzemionką. Pancerzyki okrzemek zbierające się w osadach dennych utworzyły ziemię okrzemkową. Na zdjęciach 2 i 3 możemy obserwować przedstawicieli rodzajów Cymbella i Asterionella.
Zdjęcie nr. 2 Cymbella sp.
Zdjecie nr.3 Asterionella sp.
Szczególnie zróżnicowaną gromadą glonów są Zielenice. Są to rośliny słodkowodne , rzadziej występujące w wodzie słonej. Występują w tej grupie glonów wszystkie formy życiowe obserwowane u glonów od jednokomórkowych wiciowców do form plechowych. Na zdjęciach poniżej widzimy Skrętnicę (zdjęcie 4). Jest łatwo rozpoznawalna dzięki spiralnie skręconym chloroplastom. Ma postać nitkowatej kolonii. Na zdjęciu widzimy proces koniugacji. Obok znajduje się zielenica zaliczana do rodzaju Pediastrum. Jest to również organizm kolonijny.
Zdjęcie nr. 5 Pediastrum
Zdjęcie nr.4 Spirogyra

Mchy

Mchy są klasą roślin lądowych zaliczaną do gromady mszaków. Przedstawicielami tej klasy są torfowce, płonniki oraz mchy właściwe. W ich cyklu rozwojowym dominuje haploidalny gametofit. Wykazuje on zróżnicowanie w budowie zewnętrznej oraz często złożoną budowę wewnętrzną. W budowie gametofitu możemy wyróżnić łodyżkę stanowiącą oś rośliny oraz wyrastające z niej chwytniki oraz listki. Listki większości mchów są jednowarstwowe, często z kilkuwarstwowym zgrubieniem czyli żeberkiem. Na szczególną uwagę zasługują listki płonników oraz torfowców widoczne na zdjęciach poniżej. Listki płonników (zdjęcie nr.6)są wielowarstwowe z wykształconymi po stronie górnej blaszkowatymi wyrostkami (tzw.asymilatory) zbudowanymi z komórek o dużej liczbie chloroplastów. Listki torfowców (zdjęcie nr.7) natomiast są jednowarstwowe i składają się z dwóch rodzajów komórek : dużych i martwych komórek wodonośnych oraz małych i żywych komórek asymilacyjnych.

Zdjęcie nr. 7 Listek torfowca -widok z góry

Zdjęcie nr.6 Listek mchu płonnika - przekrój poprzeczny

Rośliny nasienne

Rośliny nasienne są roślinami lądowymi charakteryzującymi się tak złożonymi strukturami jak tkanki i organy. Podstawowymi częściami rośliny nasiennej są: pęd i korzeń. Typowy pęd składa się z łodygi oraz liści. Pierwotne tkanki łodygi powstają wskutek działania merystemu wierzchołkowego (zdjęcie 8). Na zdjęciu nr.9 widzimy typowy układ tkanek w roślinie dwuliściennej.

Możemy tu wyróżnić:

  • skórkę,
  • korę pierwotną,
  • walec osiowy,

Skórka zbudowana jest z jednej warstwy komórek ściśle do siebie przylegających. Kora pierwotna oprócz komórek tkanki miękiszowej może zawierać elementy tkanek wzmacniających. Znajdujące się w walcu osiowym wiązki przewodzące tworzą najczęściej mniej lub bardziej zwarty pierścień. W skład każdej wiązki wchodzi drewno i łyko oddzielone od siebie miazgą.

Zdjęcie nr.8 Stożek wzrostu bobu
Zdjęcie nr.9 Budowa pierwotna łodygi powojnika

Tkanką rozprowadzającą wodę i sole mineralne w roślinie jest drewno (zdjęcie nr. 10). U roślin okrytonasiennych typowym elementem tej tkanki są naczynia. Ściany naczyń posiadają charakterystyczne zgrubienia.

Zdjęcie nr. 10 Drewno

Podstawowym organem rośliny przystosowanym do transpiracji i fotosyntezy jest liść. Budowa anatomiczna liścia jest zróżnicowana ze względu na różnorodne warunki środowiska, w których występują poszczególne gatunki roślin. Typowy liść rośliny klimatu umiarkowanego (zdjęcie nr. 11) zbudowany jest z następujących elementów:

  • skórka z aparatami szparkowymi ( po stronie dolnej),
  • miękisz zróżnicowany na palisadowy ( po stronie górnej liścia) i gąbczasty ( po stronie dolnej liścia),
  • wiązki przewodzące tworzące unerwienie liścia

Aparaty szparkowe (zdjęcie nr. 12) umożliwiają roślinie wymianę gazową i transpirację.

Zdjęcie nr.11 Przekrój przez liść jabłoni
Zdjęcie nr.12 Aparaty szparkowe
Bardzo istotny wpływ na życie roślin lądowych ma ich sposób przytwierdzenia do podłoża i pobierania z niego wody. Paprotniki oraz rośliny nasienne wykształciły korzenie. Budowa pierwotna korzenia zależy od działalności merystemu wierzchołkowego (zdjęcie nr. 13). Merystem chroniony jest przez czapeczkę. Merystem wierzchołkowy w korzeniu przechodzi stopniowo w strefę różnicowania się komórek. Tkank przewodzące i w tej strefie tworzą charakterystyczny koncentryczny układ. (zdjęcie nr. 14). Zewnętrzną warstwę korzenia tworzy jednowarstwowa skórka(zdjęcie nr. 15). Jej wytworem są włośniki. Pod skórką znajduje się kora pierwotna, którą budują głównie elementy tkanki miękiszowej.
Zdjęcie nr. 13 Stożek wzrostu korzenia
Zdjęcie nr. 14 Przekrój przez korzeń bobu
Zdjęcie nr. 15 Skórka z włośnikami.